Markaların pazarlama stratejilerinde fiyat birincil değil ikinci strateji olmalıdır.Yaptığınız her ürüne karakter kazandırmak zorundasınız.buda tasarımla olur.Büyük emek ve maliyetlerle oluşturduğunuz bu tasarımları da koruma altına almak için tescilini yapmak gerekir.

Tasarımın Türkiye’deki durumu nedir?

Tasarın anlayışı  Türkiye’de yükselen bir trend.Türk tasarımcıları dünyada tanınmaya başladı,Buraya gelip yapılan işleri görüyorlar.Adeta Türkiye’de tasarım konusunda bir patlama hali yaşanıyor.Ancak Türkiye’de bu kadar gelişme yaşanmasına rağmen ,çok büyük cirolara ulaşmış markalarımızın çoğu halen tasarım bilincine ulaşmış değiller,Bunun da nedeni bu güne kadar tasarım AR-GE si oluşturamamalarıdır.Oluşturduysalar bile kendilerine özgün tasarımlardan ziyade ,dünyadaki yüzlerce tasarımları kendi fikriymiş gibi sunuyorlar.bu tasarımları küçük değişikliklerle kendilerine adapte edip uygun fiyatlarla satmaya çalışıyorlar.Dahası bu tasarımları sadece kendilerine yönelik olabilecek hukuki yaptırımlardan   korktukları veya bir başkasının aynı veya benzerlerini  yapmalarını engellemek için  kendi adlarına tescilini bile yapan var ama tabi bu doğru değil. ETKİN PATENT olarak bu tür yaklaşımları olan üreticilere ,bunun doğru olmayacağını,bu tarz  tasarım tescilinin kendilerini koruyamayacağını hatta daha büyük sorunlar yaşatabileceğini anlatarak ,tescili yapmalarını önlerken  öte tarafta da farklılaşmak için yeni,kendilerine ait özgün tasarımları oluşturmalarını özendirerek  markalaşmalarına  destek olmaya çalışıyoruz.

Şimdi elimizde olmayan güç ve zenginliğin bir zamanlar bizde olduğu ana duyulan nostalji nedeni ile son yıllarda müthiş bir Osmanlı trendy yaşanmaktadır.Örneğin Akaretler’deki sıraevler,bir yandan çok modern bir yandan Osmanlı zamanındaki ağaların evleri,Modern ile  Osmanlı olan karışıyor.Örneğin Tasarımcı sedef ÇALARKEN 2008 İlkbahar-Yaz koleksiyonunda stilize ederek yorumladığı “kaşıkçı elması”nı spor giysiler,abiye kıyafetler,çanta,aksesuar,ve iç giyimde kullandı.Kültürümüzde yükselişte,arda arda müzeler,sergiler açılmakta.Kısacası Türkiye’miz geçmişi ve bu günü ile oldukça zenginliklere sahip,Yetişmiş,dünyaca tanınmış her sektörde tasarımcılarımız  var ve arkadan da çok da gelen var.Bu avantajlarımızı kullanarak,yeni bize ait özgün tasarımlarla  sadece Ulusal değil bir çok Global marka yaratmak mümkün.Şimdi  trendy marka ibaresi ve tasarımlarda bir başka markaya benzemekten özellikle kaçınarak farklılaşarak markalaşmaktır.Bu gün Merter tekstil piyasasında da  kendine ait özgün tasarımları olan bir çok markamız küresel rekabette yer almaya başladı. Birçok ülkede marka bilinirliğini tasarımla kazandılar.Merter tasarımla farklılaşarak markalaşan daha  çok  markamızın da olacağını ve Merter tekstil piyasasının Dünyada daha çok  tanınmasına da katkı sunacaklardır.

Tasarım ve tescil kriterleri nelerdir.

Tasarımın en temel kriteri yeni,ayırt edici niteliklere sahip ve,dünyanın  herhangi bir yerinde 1 yıl öncesine  kadar kamuya sunulmamış olması gerekmektedir.Ayırt edici nitelik kriterinde;Marka ibarelerinde genel halk kitlesinin  “ her iki marka ibaresini karıştırıp karıştırmayacağına” bakılırken,tasarımda ise  “bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenim ile kıyaslandığı diğer bir tasarımın böyle bir kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında belirgin bir farklılık olması anlamındadır.”Tasarımlarda küçük değişikler yapmak ona yenilik özelliği kazandırmaz.

Tasarımın bütününü  tescil edilebileceği gibi,yenilik özelliği olan sadece bir parçasını da tescilini  yapabilirsiniz.Örneğin yeni olmayan bir gömlek tasarımında yeni olan bir yaka veya cep şeklini bile tescil yaptırarak koruma altına alabilirsiniz.

Marka tescil başvurularında,tescilli markaların veritabanı olduğundan,ayırt edici nitelikler ve benzerlik araştırmaları yapılabilmektedir.Ancak tasarım ve diğer şekilleri bir veritabanı üzerinde araştırma imkanı olmadığından markadan farklı olarak “dışsal denetime tabi”bir tescil süreci izlenmektedir.Yani tasarım tescilleri takriben 2.aylık ön incelemeden sonra 6.aylık endüstriyel tasarımlar bülteninde yayınlanarak dışsal denetime tabi tutulur.3 şahısların bu tasarımlara varsa itirazları alınarak ve bu itirazlar sonuçlandırıldıktan sonra belgelendirilir.

Burada en önemli  nokta bilerek veya bilmeyerek tescil kriterlerine sahip olmayan tasarımların belgelendirilmesi başvuru sahibine hiçbir şey kazandırmadığı gibi.Aksine olası hukuki süreçlerde bunların davalı tarafından ispatlanması durumunda ciddi maddi ve manevi kayıpların olabileceğidir.Bu gün birçok tasarımcı bile,etkilendiği tasarımlardan küçük değişikliklere ,tasarıma  ayırt edici nitelik kazandırdığınıı düşünmektedir.Onun içindir ki ETKİN PATENT olarak danışmanlık yaptığımız firmalara ve AR-GE departmanlarına  Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları konularında sürekli eğitimler veriyoruz.

Tasarım tescili pahalımı dır?

Bir tasarımın oluşmasında firma ve ürün üzerinde oluşan maliyetler ve o ürünün piyasa sunulmasında taklitleri nedeni ile kaybettiği  ciro ve imaj kaybı ve diğer  değerler bir arada  düşünüldüğünde tescil maliyetleri devede  değil kulak tüy demektir.Dahası tasarımlar tasarıma konu ürün sınıfında koruma altında iken desen tescilleri tüm faaliyet alanları için koruma sağlanmaktadır.Yani gömlekte kullandığınız ve tescili yaptığınız bir desen sadece kiyafetlerde değil hiçbir yerde bir başkası tarafından kullanılamaz. Desenlerde de kullanıcıya bir mesaj iletildiğine göre,size ait bu desenin kullanıcı nezdinde rağbet görmesi halinde hiçbir faaliyetinizin olmadığı örneğin kuyumculuk sektöründe kullanılmak istenmesi halinde bu hakkı lisans olarak bir ücret karşılığı satabilirsiniz de.Ayrıca tek bir tasarım veya deseninizin dahi kullanıcılar tarafından benimsenmesi halinde milyonlarca dolara yapılacak reklamdan çok daha etkili marka bilinirliği sağlayacağını da unutmamak gerekir.Ayrıca tasarım ve desenlerin koruma altına alınması süreç içinde marka imajını zedeleyecek taklitlerin azalmasına sebep olacağından marka değerinin  oluşmasında ciddi oranda katkı sunacaktır.

Tasarımında hukuki yaptırımlar

Özellikle modanın sık değişmesi,tescil süreci ve mahkemelerdeki uygulamalar ve zaman her zaman tartışılmaktadır.1 ayda değişen modada tasarım tescilinin yeterince etkin olmadığı düşünülmesi aslında çok doğru bir yaklaşım değildir.

Bu gün üreticiler markalara yaptıkları yatırımları,reklam ve tanıtımları bile doğru dürüst belgelendirememektedir.Yaptığımız gözlemlerde  markaya yapılan tüm harcamalar tüzel kişiliklerine yapılmış ve o şekilde belgelendirilmiş görünmektedir.

Tasarım tescil başvuru an itibari ile hak sahibi olursunuz.Tabi gerek başvuru öncesi ve gerekse başvuru sonra tasarımın kullanılması  ve hukuki altyapı ve belgelendirme yapılması halinde olası hukuki yaptırımlarda da etkin ve kısa sürede sonuca varmak mümkündür.Öncelikle tasarım ve desenler  ilk ortaya çıktığında hemen başvuru yapmak gerekir.Tasarımın tescil başvurusu sonrası taklitlerinin olması halinde “tespit davası”ile belgelendirdikten sonra süreç ne olursa olsun uğranılan maddi ve manevi zararların tazmin edilmesi mümkün.Dahası tasarıma konu ürünün modası geçse bile hem uğradığınız maddi ve manevi kayıpların  tazmini hem ceza davaları piyasalarda kısa sürede duyulması nedeni ile zaman içinde daha az taklit edilirsiniz.Dahası  bunların duyulması bayi ve kullanıcı nezninde olumlu yansımaları olacaktır.Bir nevi reklamınız olur.Merter’de bir müşterimizin tasarımlarının taklit edilmesi nedeni ile yaptığımız hukuki yaptırımlar ve davalar nedeni ile sonraki dönemlerde müşterimizin tasarımlarının yok denecek kadar  az taklit edildiği gözlenmiştir.

Mahkemelerdeki sürecin uzaması ve uygulamalardaki bazı zorluklar nedeni ile yargıya da hak vermek gerekir.Hukuk hiçbir zaman kötü niyeti korumaz.Onun içindir ki bilerek veya bilmeyerek  tasarım tescil kriterlerine uygun olmayan bir başvuruya dayanarak  kısa sürede etkin bir çözüm üretmek hatta mal toplatmak karşı taraf için de  telafisi güç zararlar oluşturabileceğini düşünmek gerekir.

Markalaşmak o kadar kısa bir süreç ve maliyetle mümkün değil ki,elbette uzun soluklu bir strateji  ve maliyetler gerektirir.Tasarımlarınızı koruma altına alarak markalaşmak için harcadığınız emek ve maliyetlerinizin marka bilinirliği ve değeri için kazandırdıkları ile tasarım için yaptığınız harcamaları reklam ve tanıtım mecralarında harcadığınız zaman aynı  verimi sağlayıp sağlamayacağınızı değerlendirerek karar vermek gerekir.Dahası pazarlama faaliyetleri esnasında kullanıcı veya bayilerin tasarımlarınızın tescilli olduğunu bilmesi  fiyat ve ciroyu etkileyen en önemli unsurlarından olduğunu da unutmamak gerekir.

Bülent AYDIN

bulent.aydin@etkinpatent.com